Γιατί πέφτουν τα ομόλογα όταν ανεβαίνουν τα επιτόκια;

Ακούς ότι «τα ομόλογα έπεσαν επειδή ανέβηκαν τα επιτόκια» και σου φαίνεται παράξενο. Ένα ομόλογο δεν δίνει τόκο; Πώς γίνεται να χάνει αξία; Η απάντηση βγαίνει από έναν απλό κανόνα. Το άρθρο δεν περιέχει κανένα τρέχον επιτόκιο ή απόδοση. Αν θες πρώτα το γενικό πλαίσιο, δες τι είναι η ΕΚΤ και ποιος αποφασίζει.

Τι είναι η απόδοση ενός ομολόγου και πώς διαφέρει από το επιτόκιο;

Ένα ομόλογο είναι δάνειο που δίνεις σε έναν εκδότη, π.χ. ένα κράτος. Εκείνος υπόσχεται να σου πληρώνει τόκο και να σου επιστρέψει το ποσό στη λήξη. Ο τόκος που αναγράφεται στο ομόλογο λέγεται τοκομερίδιο και μένει σταθερός.

Η απόδοση είναι κάτι άλλο. Δείχνει τι κερδίζεις στην πράξη, με βάση την τιμή που πλήρωσες. Το τοκομερίδιο δεν αλλάζει. Η τιμή του ομολόγου στη δευτερογενή αγορά, δηλαδή εκεί που τα ομόλογα αγοράζονται και πουλιούνται μεταξύ επενδυτών, αλλάζει συνεχώς. Και μαζί της αλλάζει η απόδοση.

Γιατί η τιμή πέφτει όταν ανεβαίνουν τα επιτόκια;

Κατά τη Reserve Bank of Australia, μια ξένη κεντρική τράπεζα που εξηγεί το θέμα στον ιστότοπό της, τιμή και απόδοση ενός ομολόγου κινούνται αντίθετα. Να πώς φαίνεται αυτό στην πράξη.

Υποθετικό παράδειγμα: έχεις ένα ομόλογο ονομαστικής αξίας 1.000 € με τοκομερίδιο 3%, δηλαδή 30 € τον χρόνο. Ξαφνικά βγαίνουν νέα ομόλογα που προσφέρουν 4%. Ένας αγοραστής που έχει μπροστά του και τα δύο θα σκεφτεί απλά: «Γιατί να πληρώσω το ίδιο για το παλιό, που δίνει λιγότερα;» Για να το αγοράσει, θα ζητήσει χαμηλότερη τιμή. Η τιμή του παλιού ομολόγου πέφτει.

Αν συμβεί το αντίθετο και τα νέα ομόλογα προσφέρουν 2%, το παλιό με το 3% γίνεται πιο ελκυστικό και οι αγοραστές είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν περισσότερα γι’ αυτό. Η τιμή ανεβαίνει.

Αυτή είναι η λογική πίσω από την αντίστροφη σχέση: όποιος πουλά ένα παλιό ομόλογο πρέπει να δεχτεί χαμηλότερη τιμή όταν οι άλλοι προσφέρουν καλύτερους όρους. Στο παράδειγμα δεν υπολογίζουμε συγκεκριμένη νέα τιμή. Δείχνουμε μόνο την κατεύθυνση.

Τι είναι η καμπύλη αποδόσεων;

Η απόδοση ενός ομολόγου εξαρτάται και από τη διάρκεια μέχρι τη λήξη. Μια απόδοση για έναν χρόνο διαφέρει από μια απόδοση για δέκα. Αν τις βάλεις σε ένα γράφημα, με τη διάρκεια στον οριζόντιο άξονα και την απόδοση στον κάθετο, προκύπτει η καμπύλη αποδόσεων.

Η ΕΚΤ τη χαρακτηρίζει ως τη δομή των επιτοκίων ανά διάρκεια, στα αγγλικά «term structure of interest rates». Η καμπύλη της ΕΚΤ για το ευρώ υπολογίζεται από κρατικά ομόλογα της ευρωζώνης. Υπάρχει ένα σύνολο μόνο με ομόλογα της υψηλότερης πιστοληπτικής διαβάθμισης (AAA) και ένα με όλα, ώστε να φαίνεται η διαφορά πιστωτικού κινδύνου.

Η ΕΚΤ εξηγεί επίσης ότι στην καμπύλη οι επενδυτές ενσωματώνουν τις προσδοκίες τους για τον μελλοντικό πληθωρισμό, τα πραγματικά επιτόκια και την εκτίμησή τους για τους κινδύνους.

Ποια σχήματα μπορεί να έχει η καμπύλη;

Η RBA περιγράφει τρία βασικά:

• Ανοδική: οι βραχυπρόθεσμες αποδόσεις είναι χαμηλότερες από τις μακροπρόθεσμες.
• Επίπεδη: οι αποδόσεις είναι παρόμοιες σε όλες τις διάρκειες.
• Ανεστραμμένη: οι βραχυπρόθεσμες αποδόσεις είναι υψηλότερες από τις μακροπρόθεσμες.

Το σχήμα περιγράφει πώς βλέπει η αγορά τις διάρκειες σε μια δεδομένη στιγμή. Δεν το διαβάζουμε ως πρόβλεψη για το τι θα ακολουθήσει.

Επηρεάζουν οι αποφάσεις της ΕΚΤ τα ομόλογα;

Ναι, αλλά όχι το ίδιο άμεσα σε όλες τις διάρκειες. Η ΕΚΤ εξηγεί ότι οι αλλαγές στα επιτόκιά της επηρεάζουν άμεσα τα επιτόκια της αγοράς χρήματος και έμμεσα τα επιτόκια δανείων και καταθέσεων. Τα μακροπρόθεσμα επιτόκια εξαρτώνται εν μέρει από τις προσδοκίες για την πορεία των βραχυπρόθεσμων.

Με απλά λόγια, η επίδραση της ΕΚΤ είναι πιο άμεση στο κοντινό άκρο της καμπύλης. Στο μακρινό άκρο μετράει πολύ και το τι περιμένει η αγορά ότι θα γίνει στο μέλλον. Για να καταλάβεις γιατί ο πληθωρισμός μπαίνει σε αυτές τις προσδοκίες, δες τι μετρά ο πληθωρισμός.

Αν κρατήσω το ομόλογο ως τη λήξη, χάνω;

Δεν μπορούμε να το πούμε γενικά. Εξαρτάται από τους όρους του κάθε ομολόγου και από τον εκδότη του. Αυτό που μπορείς να κάνεις είναι να διαβάσεις το ενημερωτικό δελτίο, όπου αναγράφονται οι όροι και οι κίνδυνοι.

Τι σημαίνει αυτό για σένα;

• Θυμήσου την αντίστροφη σχέση. Όταν ακούς ότι οι αποδόσεις ανεβαίνουν, οι τιμές των ομολόγων που ήδη κυκλοφορούν πέφτουν, και αντίστροφα.
• Ξεχώρισε τοκομερίδιο και απόδοση. Το πρώτο είναι σταθερό. Η δεύτερη εξαρτάται από την τιμή που πληρώνεις.
• Δες τη διάρκεια. Η ΕΚΤ επηρεάζει πιο άμεσα το κοντινό άκρο της καμπύλης. Ρώτα σε ποιο σημείο της καμπύλης αναφέρεται μια είδηση.
• Διάβασε το ενημερωτικό δελτίο. Πριν από οποιοδήποτε ομόλογο, έλεγξε τον εκδότη, τη λήξη και τους κινδύνους. Για το πώς δουλεύουμε και τι θα βρεις στο site μας, δες το τι θα βρεις εδώ.